182η δικάσιμος, Αίθουσα Τελετών Εφετείου Αθηνών, 29/09/2025
Ι. Πρόσβαση στο δικαστήριο
Υπήρχε η δυνατότητα πρόσβασης και παρακολούθησης της δίκης, με επίδειξη και παρακράτηση της αστυνομικής ταυτότητας, μέχρι τη συμπλήρωση των θέσεων του κοινού στην αίθουσα του ακροατηρίου.
ΙΙ. Παρουσία κατηγορουμένων
Δεν υπήρχε παρουσία κατηγορουμένου.
ΙΙΙ. Σχολιασμός καταθέσεων μαρτύρων υπεράσπισης κατ’ άρθρο 358 ΚΠΔ.
Οι συνήγοροι υποστήριξης της κατηγορίας της οικογένειας Φύσσα, Θ. Θεοδωρόπουλος, Α. Συρίγος και Μ. Δαλιάνη, αναφέρθηκαν αναλυτικά στις προηγηθείσες καταθέσεις των μαρτύρων υπεράσπισης κομίζοντας και κάποια στατιστικά στοιχεία: ανέφεραν ότι στον Α’ βαθμό εκδίκασης της υπόθεσης είχαν προταθεί 260 μάρτυρες και εξετάστηκαν 69, ενώ στον Β’ βαθμό, προτάθηκαν 35 και εξετάστηκαν 23, σημειώνοντας ότι είναι ενδεικτικό της απροθυμίας -ακόμη και συγγενικών τους προσώπων – να καταθέσουν. Επισήμαναν μάλιστα ότι ενώ η θέση της Χ.Α. είναι ότι επρόκειτο περί πολιτικής σκευωρίας, για αυτό το θέμα ουδείς προτάθηκε να συνεισφέρει και να αντικρούσει την κατηγορία. Διέκριναν τους μάρτυρες σε κατηγορίες: προσωπικοί, μέλη των οικογενειών τους, και μάρτυρες που είχαν μια οργανική θέση: στελέχη του κόμματος, μετακλητοί υπάλληλοι και πολιτευτές. Οι οικογενειακοί μάρτυρες ήταν 17 και μόνο 5 είχαν οργανική σχέση με τη Χ.Α. Σημείωσαν ότι μόνο 5 ήρθαν να μιλήσουν για τη δράση της οργάνωσης. Ακολούθως, σχολίασαν αναλυτικά τις καταθέσεις ενός εκάστου, σημειώνοντας ότι οι περισσότεροι δεν είχαν γνώση της δράσης των κατηγορούμενων στα πλαίσια της οργάνωσης και εξήραν την προσωπικότητα και τον χαρακτήρα τους κάνοντας λόγο για ήπιους και ευγενείς ανθρώπους που δεν είχαν καμία σχέση με τα αποδιδόμενα σε αυτούς στο κατηγορητήριο. Για τις αξιόποινες πράξεις όμως που τους αποδίδονται δήλωσαν παντελή άγνοια. Επιγραμματικά αναφέρουμε κάποια στοιχεία από τον σχολιασμό των καταθέσεων: τον σχολιασμό της κατάθεσης της κόρης του κατηγορούμενου Δήμου, η οποία κατέθεσε ότι ο πατέρας της “δεν πήγαινε ως χρυσαυγίτης αλλά για να παίρνει τρόφιμα και ρουχισμό ενώ δήλωσε ότι τον απείλησαν από τη Χ.Α. και ότι όσα κατέθεσε στην εφημερίδα “Καθημερινή” είναι αληθινά. Οι μάρτυρες του κατηγορούμενου Κούζηλου κατέθεσαν ότι εξέφραζε την αντίρρησή του στη Χ.Α. αλλά δεν εισακουόταν και ότι δεν ήθελε να θεωρηθεί ρίψασπις και για αυτό δεν αποχώρησε. Ενώ, για τον κατηγορούμενο Ε. Μπούκουρα, ο μάρτυρας κατέθεσε ότι τον γνώρισε μετά το 2019 και ότι είναι καλός άνθρωπος, και είπε χαρακτηριστικά “γνώρισα άλλον άνθρωπο από αυτόν που πρόβαλαν τα Μ.Μ.Ε.”. Οι συνήγοροι σχολίασαν πώς ο ίδιος άνθρωπος μπορεί να εκφράζεται διαφορετικά στην οικογένεια και πώς μπορεί να αλλάζει όταν εντάσσεται κάπου πολιτικά και να μετατρέπεται σε κάτι άλλο. Στάθηκαν ιδιαιτέρως στην κατάθεση του μάρτυρα υπεράσπισης του κατηγορούμενου Ν. Μιχαλολιάκου, Α. Καρρά, χαρακτηρίζοντας τον έναν από τους θεωρητικούς της οργάνωσης και από τους 7 «παππούδες» της. Επισήμαναν ότι ο μάρτυρας κατέθεσε ότι αυτοί που συνέχισαν, μετά την τομή του συνεδρίου του 1992, με επικεφαλής τον Ν. Μιχαλολιάκο, ήθελαν να συνεχίσουν με πιο μετριοπαθή τρόπο. Επρόκειτο δηλαδή για διαφορά μεταξύ θεωρητικών και οπαδών της πράξης. Επισήμαναν ότι ο μάρτυρας δήλωσε για τον Ν. Μιχαλολιάκο ότι ήταν διορατικός και πρόθυμος, αλλά δεν ασπαζόταν βίαιες ενέργειες και δεν ασπάζεται πια τον εθνικοσοσιαλισμό. Ενώ διερωτήθηκαν, πώς ένας άνθρωπος μπορεί να είναι γλυκός και να σέβεται, αλλά όταν συμπεριφέρεται ασκώντας το περιεχόμενο της εξουσίας, ενταγμένος στην οργάνωση, που έχει απόλυτη πειθαρχία, αντιμετώπιζε τους εχθρούς με τις ιδιότητες “αλλοδαπός, αντιφασίστας”. Οι συνήγοροι τόνισαν εμφατικά ότι – σύμφωνα με τις καταθέσεις των μαρτύρων- υπήρχε πλήρης διαχωρισμός της κανονικής ζωής τους και της συμμετοχής τους στη Χ.Α. και ότι η στρατιωτική εμφάνιση, τα μαχαίρια, “όλες οι καλές δουλειές που γίνονται νύχτα”, όλα αυτά δεν έφτασαν στους φίλους τους. Αλλά και οι μάρτυρες που είχαν οργανική σχέση με τη Χ.Α. κατέθεσαν ότι δεν υπήρχαν εγγεγραμμένα μέλη στην οργάνωση. Οι συνήγοροι κατέτειναν στο ότι αυτό δηλώνει ότι υπάρχει ένα άλλο μόρφωμα που ενεργεί από πίσω και είναι η εγκληματική οργάνωση. Σημείωσαν, επίσης, την περίπτωση του κατηγορούμενου Σιατούνη για την οποία αντέδρασε με σθεναρό τρόπο η υπεράσπιση, καθώς μετά την σύλληψη του με μαχαίρι με αγκυλωτό σταυρό για την αιματηρή επίθεση στο στέκι “Αντίπνοια”, επιβραβεύτηκε με θέση στην ηγεσία της οργάνωσης. Η υποστήριξη της κατηγορίας αντικρούοντας τον ισχυρισμό της υπεράσπισης του Η. Κασιδιάρη ότι η αρχική κατηγορία ήταν για σωματική βλάβη, η οποία μετά μετατράπηκε, παρατήρησε ότι το μόνο πρόβλημα ήταν ο νομικός χαρακτηρισμός, αλλά το ίδιο το βιοτικό συμβάν ήταν και λόγος επιβράβευσης. Οι συνήγοροι επισήμαναν, επίσης, ότι οι συγγενείς των κατηγορουμένων δεν συζητούσαν για την εμπλοκή των οικείων τους στη Χ.Α., παρόλο που κατηγορήθηκαν και φυλακίστηκαν, επισημαίνοντας ότι είτε δεν είναι αξιόπιστοι, είτε εξακολουθεί να υπάρχει η Χ.Α. και δεν μπορούν να μιλήσουν. Τόνισαν ότι οι μάρτυρες που κατέθεσαν ότι ο Ν. Μιχαλολιάκος προέκρινε τον εθνικιστικό χαρακτήρα διαψεύδονται από τα ίδια τα κείμενα της οργάνωσης, ενώ για τον πραγματοπαγή χαρακτήρα της οργάνωσης σχολίασαν ότι η ιδεολογία και ο μηχανισμός της Χ.Α. τους έκανε να φέρονται έτσι. “Οι άνθρωποι αυτοί εκπληρούσαν το πρόγραμμα της”, όπως ανέφεραν χαρακτηριστικά.
Οι συνήγοροι υποστήριξης της κατηγορίας των Αιγυπτίων αλιεργατών, Κ. Παπαδάκης και Αθ. Καμπαγιάννης σχολίασαν ότι οι μάρτυρες χαρακτήρα απέφυγαν οποιαδήποτε αναφορά στη Χ.Α. Οι περισσότεροι είπαν ότι τους γνώρισαν μετά την τέλεση αξιόποινων πράξεων και δεν είχαν να εισφέρουν τίποτα για την αντίκρουση των κατηγοριών. Αλλά και οι άλλοι μάρτυρες δεν λένε τίποτα γι’ αυτές. Επισήμαναν ότι, όπως προέκυψε από το σύνολο των μαρτύρων, δεν υπάρχει εναλλακτική αφήγηση, είτε ως προς τις επιμέρους υποθέσεις, είτε ως προς τις δεκάδες πολυπρόσωπες επιθέσεις. Τόνισαν ότι κανένας μάρτυρας δεν αμφισβήτησε τι έγινε το βράδυ της δολοφονίας του Π. Φύσσα ή της επίθεσης στους Αιγύπτιους αλιεργάτες, παρότι έγιναν σε κοινή θέα και θα μπορούσαν να προσφέρουν εναλλακτική εκδοχή των γεγονότων, τονίζοντας ότι η μόνη εκδοχή που υπάρχει είναι από τα θύματα. Ενώ, για τους μάρτυρες χαρακτήρα, σημείωσαν ότι αν ισχύουν αυτά που λένε και δεν είναι προσχηματικά, επιβεβαιώνεται το κατηγορητήριο καθώς σημαίνει ότι υπέτασσαν τη βούλησή τους στη βούληση της εγκληματικής οργάνωσης. Και οι ανωτέρω συνήγοροι επισήμαναν ότι η άρνηση εγγραφής μελών στην οργάνωση σκοπεί στην απόσειση των ευθυνών της ηγεσίας. Ενώ, αντικρούοντας σχετικό υπερασπιστικό ισχυρισμό, ανέφεραν ότι όλες οι τοποθετήσεις της Χ.Α., μετά τη διάπραξη αξιόποινων πράξεων, τόνιζαν ότι δεν έχει καμία σχέση με την τέλεση εγκληματικών ενεργειών, χαρακτηρίζοντας την πρακτική αυτή “μηχανισμό συγκάλυψης”. Εξήραν και τον πρωταγωνιστικό ρόλο του κατηγορούμενου Η. Κασιδιάρη ως εκπρόσωπο τύπου. Και οι συνήγοροι των Αιγυπτίων αλιεργατών επισήμαναν ιδιαίτερα την κατάθεση του Α. Καρρά – μάρτυρα υπεράσπισης του Ν. Μιχαλολιάκου- αναφέροντας χαρακτηριστικά ότι η διαφορά του εν λόγω μάρτυρα ήταν ανάμεσα στη θεωρία και την πράξη. “Ανάμεσα στους χαρτογιακάδες που χαιρετούσαν ναζιστικά στον καθρέφτη τους και ανάμεσα σε αυτούς που ήθελαν να συγκροτήσουν οργάνωση στο πεζοδρόμιο”. Επισήμαναν ότι ο μάρτυρας κατέθεσε ότι και πριν την υπόθεση Φύσσα υπήρχαν προειδοποιήσεις για βίαιη δράση. Τέλος, αναφέρθηκαν εμφατικά στον σχολιασμό του Ι. Λαγού, που δήλωσε ότι οι δράστες της επίθεσης στους Αιγύπτιους αλιεργάτες φορούσαν μπλουζάκια της Χ.Α. και για αυτό ενημερώθηκε τηλεφωνικά από κάποιον αστυνομικό. Είναι δε σημαντικό αυτό, γιατί η Χ.Α. απολάμβανε ιδιαίτερες σχέσεις με θύλακες του κρατικού μηχανισμού. Ενώ, ως προς την φωτογραφία που βρέθηκε στο κινητό του Η. Κασιδιάρη, επισήμαναν ότι ο ισχυρισμός διαφοροποιήθηκε, καθώς ο αρχικός υπερασπιστικός ισχυρισμός ήταν ότι η “Εφημερίδα των Συντακτών” φωτοσοπάρισε τη φωτογραφία. Επισήμαναν ότι η υπεράσπιση ισχυρίστηκε -στον Β’ βαθμό- ότι κάποιος του την έστειλε, σχολιάζοντας ότι οι κατηγορούμενοι “προβαίνουν σε αντιφατικούς ισχυρισμούς και αποδεικνύεται και η συνωμοτικότητα της δράσης τους σε σχέση με έναν εξωτερικό κύκλο οπαδών”.
Στην συνέχεια πήραν τον λόγο οι συνήγοροι υπεράσπισης, Νασίου, Δουλής, Ρουσσόπουλος, Παπαδέλλης, Μιχαλόλιας Ν. και Β. Πανταζή. Επιγραμματικά αναφέρουμε τα κύρια σημεία του σχολιασμό τους: Οι συνήγοροι αντέλεξαν ότι οι μάρτυρες καλούνται να απαντήσουν σε αποσπασματικές δηλώσεις τρίτων και επισήμαναν ότι από την πλευρά της υποστήριξης της κατηγορίας παρέλασαν πολιτικοί, συγγραφείς βιβλίων κ.α. “για 15 λεπτά δημοσιότητας”. Ενώ, υπενθύμισαν σχόλιο της απελθούσας προέδρου σε μάρτυρα κατηγορίας ότι “σε 150 σελίδες κατάθεση έλεγε την άποψη του”. Οι συνήγοροι επισήμαναν την απουσία βασικών μαρτύρων όπως της Τοσλούκου – μάρτυρα στην υπόθεση Φύσσα – καθώς και των Δ. Μπαλτάκου και Χ. Αθανασίου – στελεχών της κυβέρνησης Σαμαρά- κάνοντας αναφορά σε δηλώσεις τους. Σχολίασαν επίσης φωτογραφικό υλικό που προσκόμισε η υπεράσπιση και απεικονιζόταν ο μαίανδρος σε εκδήλωση με αρχηγούς κρατών της Ρωσίας και της Κίνας διερωτώμενοι αν και αυτοί είναι ναζί. Υπενθύμισαν τη χειροδικία σε βάρος άλλων πολιτικών προσώπων (Κόρακα, Χατζηδάκη). Ενώ, ως προς την ανθρωποκτονία Φύσσα, επισήμαναν ότι ουδείς τον γνώριζε, ούτε γνώριζε τι πρεσβεύει και έκαναν αναφορά στους στίχους των τραγουδιών του οι οποίοι καταφέρονται εναντίον πολιτικών, παπάδων, και Εβραίων. Ανέφεραν ότι ο συγκεκριμένος χαιρετισμός υπήρχε και στην Ελλάδα από τον Ιω. Μεταξά, ενώ σημείωσαν την κατάθεση του μάρτυρα Τολιόπουλου, ο οποίος τόνισε ότι δεν έχουν καμία σχέση με τον εθνικοσοσιαλισμό και τον ναζισμό και είναι το μοναδικό κόμμα που προέβαλε το θέμα των γερμανικών αποζημιώσεων. Η υπεράσπιση περιέγραψε τις συνθήκες διεξαγωγής της δίκης και σημείωσε ότι γίνεται σε καθεστώς φόβου για τους κατηγορούμενους και τους μάρτυρες υπεράσπισης, επισημαίνοντας ότι γι αυτό τον λόγο υπάρχει και η έλλειψη προθυμίας να απολογηθούν και να καταθέσουν αντίστοιχα. Μάλιστα ένας εκ των συνηγόρων χαρακτήρισε “κόκκινη τρομοκρατία” τις συνθήκες αυτές. Και προς τούτο αναφέρθηκαν διεξοδικά σε εκδήλωση συνηγόρων υποστήριξης της κατηγορίας στα γραφεία του ΔΣΑ για την δίκη και σημείωσαν ότι η κυβέρνηση συντάσσεται με την πολιτική αγωγή. Αναφέρθηκαν στις καταθέσεις επιστημονικών συνεργατών της Χ.Α. τονίζοντας ότι η λειτουργία του κόμματος δεν διέφερε από τα άλλα. Σχολιάζοντας την προηγούμενη δήλωση συνηγόρου της υποστήριξης της κατηγορίας ότι “σηκώσατε λευκή σημαία” τόνισαν ότι είναι αδόκιμη και απρεπέστατη και σημαίνει ότι είτε “κάναμε λάθος υπεράσπιση ή γνωρίζει κάποια πράγματα..”. Ως προς τις δηλώσεις μετά την ανθρωποκτονία του Π. Φύσσα σχολίασαν ότι “ψάχνονταν στην αρχή να δουν τι έγινε” και μετά ζήτησαν ενός λεπτού σιγή στη Βουλή για να τιμήσουν την μνήμη του νεκρού. Και η υπεράσπιση στάθηκε στην κατάθεση του μάρτυρα Α. Καρρά προκειμένου να τονίσει ότι ο Ν. Μιχαλολιάκος “άλλαξε την ιδεολογία του” αλλά και ότι δεν μπορούσε να επιβληθεί στους οπαδούς του και δεν είχε εικόνα για ό,τι συνέβαινε πανελλαδικά. Η υπεράσπιση ανέφερε εμφατικά ότι η Χ.Α. ήταν το τρίτο πολιτικό κόμμα της χώρας και απευθυνόταν δημόσια σε όλον τον κόσμο και ως εκ τούτου δεν είναι δυνατόν να ευσταθούν οι -σε βάρος της- κατηγορίες. Αναφέρθηκε, επίσης, ως παράδειγμα ορθής απονομής της δικαιοσύνης, η περίπτωση ενός διαβόητου αξιωματικού των ναζί και απηνή διώκτη των Εβραίων, ο οποίος στην δίκη του, που εκδικάστηκε στο Ισραήλ, το Αναθεωρητικό Δικαστήριο, τον αθώωσε. Η υπεράσπιση του Η. Κασιδιάρη αναφέρθηκε εκτεταμένα σε σύμβολα, όρους ή τατουάζ, τα οποία η πλευρά της υποστήριξης της κατηγορίας νοηματοδοτεί ως ναζιστικά, επισημαίνοντας ότι είναι προσωπική υπόθεση. Ενώ, ως προς την αρθρογραφία της Χ.Α. που αφορούσε τον Χίτλερ, επισήμανε ότι ήταν ιστορικού περιεχομένου και ότι ο κατηγορούμενος έχει αποδείξει τον αντιναζισμό του, καθώς είναι ο μοναδικός που μίλησε για τις γερμανικές αποζημιώσεις και για την καταστροφή που προκάλεσε ο ναζισμός στην Ελλάδα. Επισήμανε ότι μόνο μια μικρή ομάδα αριστεριστών και το ΚΚΕ, που έβλεπε τη Χρυσή Αυγή ως τον πολιτικό του αντίπαλο αναφέρονται σε αυτά. Επιτίμησε τους ανωτέρω λέγοντας ότι “βρίσκονται πάντα στο 0,2 και όπου πάνε συνδικαλιστικά, κοινωνικά, δεν ασχολείται κανείς με το αφήγημά τους”. Ως προς το ζήτημα της επιδειχθείσας φωτογραφίας, διατύπωσε τον ισχυρισμό ότι ο κατηγορούμενος δεν είχε ποτέ στην κατοχή του τέτοια φωτογραφία και ότι την διέγραψε αφού κάποιοι του την έστειλαν, αλλά κρατήθηκε στη μνήμη cache. Η συνήγορος αναφέρθηκε και σε φωτογραφία που επέδειξε η ίδια από τον σκληρό δίσκο του Ν. Μιχαλολιάκου, προκειμένου να καταδείξει ότι “τέτοιες βλακείες στέλνουν”. Ενώ δήλωσε ότι επιβεβαιώνεται η προβολή και η διαγραφή και ότι το κινητό έχει το “cache” σαν A.I. και το κρατάει. Επισήμανε το λευκό ποινικό μητρώο του κατηγορουμένου και τόνισε χαρακτηριστικά ότι “καταδικάστηκε για μια συναυλία, για το τατουάζ και 10 ομιλίες” και όχι για συμμετοχή σε εγκληματική πράξη. Ως προς την ανθρωποκτονία του Π. Φύσσα επισημάνθηκε ότι ο Γ. Ρουπακιάς, ναι μεν δεν ήταν περαστικός αλλά δεν ήταν και μέλος του κόμματος και ότι σε κάθε περίπτωση δεν είναι δυνατόν το Δικαστήριο να έχει απαίτηση να γνωρίζει ο κατηγορούμενος την πενταμελή επιτροπή του τοπικού πυρήνα της Νίκαιας, όπως άλλωστε δεν γνώριζε και η Λ. Κανέλλη την πενταμελή επιτροπή της τοπικής του Χαϊδαρίου. Τέλος, επισημάνθηκε ότι ο κατηγορούμενος Η. Κασιδιάρης είχε όλο το μέλλον μπροστά του ως νέος άνθρωπος και ότι η Χ.Α. είχε ένα πολύ υψηλό εκλογικό ποσοστό και ως εκ τούτου δεν είχε κανένα συμφέρον να δολοφονήσει τον Π. Φύσσα, που ήταν ένας άγνωστος χιπ χόπερ. Μάλιστα τόνισε ότι υπό άλλες συνθήκες θα μπορούσε να είναι και κυβέρνηση, όπως συμβαίνει σήμερα στην Ιταλία και σε άλλες χώρες.
Σημειώνουμε ότι το Δικαστήριο απευθύνθηκε σε παριστάμενους συνηγόρους υπεράσπισης προκειμένου να ενημερωθεί αν θα απολογηθούν οι εντολείς τους. Κάποιοι εκ των συνηγόρων απάντησαν αρνητικά και κάποιοι δήλωσαν ότι δεν γνώριζαν, προκαλώντας την παρέμβαση της συνηγόρου υπεράσπισης του Η. Κασιδιάρη, η οποία τόνισε ότι είναι απαράδεκτο να μην απολογούνται οι αυτουργοί και να καλείται να απολογηθεί ο εντολέας της για τις δικές τους πράξεις.
Το δικαστήριο διέκοψε για την επόμενη δικάσιμο, την Τετάρτη 01 Οκτωβρίου 2025, και κάλεσε τους πρώτους 12 κατηγορούμενους – αναφέροντάς τους ονομαστικά- προκειμένου να απολογηθούν, αν φυσικά το επιθυμούν.
